عمليات پسمانداري
درهر صنعتی درکنار محصول مطلوب مواد پسمان توليد میگردد. در صنعت هستهای عملياتی که موجب توليد پسمان میشوند عبارتند از:
· معدنکاری و کانهآرايي مواد معدنی اورانيم،
· بازفرآوری سوخت تخليه شده از راکتورها،
· برچيدن تأسيسات افزونه و متروکه.
اولين مورد فوق درفصل 2 آورده شدهاند. لذا اين فصل روی پسمانهای بازفرآوری با توجه ويژه به نمونه اصلي بريتانيايي در سلفيلد به عنوان يک نمونه پيشرفته و مدرن و مديريت پسمان در مكانهايي ديگر تمركز خواهد كرد و در بخشهای ديگر چرخه به مبانی مشابهاي توجه ميشود. پسمانهاي حاصل از برنامههاي نظامي خارج از بريتانيا، كه گاهی موجب مسائل ويژه ميشود و نيز مقادير بسيار پايين پسمان حاصل از هزاران توليدکننده کوچک همچون بيمارستانها و آزمايشگاههای تحقيقاتی در اين بحث پوشش داده نمیشوند.
پسمانها ممکن است :
· اوليه بوده، يعنی ذاتاً در ماده مورد فرآوری وجود داشته باشد،
· ثانويه، از خود فرآيند حاصل شده باشد.
در بازفرآوری سوخت، پسمانهای اوليه محصولات شکافت، عناصر ترانس اورانيم غير مورد نياز (اکتنيدهای جزئی) و باقيماندههای غلاف ميباشند. محدوده پسمانهای ثانويه محدودهای معرفها و حلالها که از نظر اقتصادی غيرقابل بازيابی بوده تا تجهيزات فرسوده و لباسهای حفاظتی انواع زبالههاي معمولی همچون دستمال کاغذی که ممکن است در هنگام استفاده با ماده راديواکتيو تا حدي آلوده شوند.
اهداف مديريت پسمانداری عبارتند از :
· به حد اقل رساندن پسمانهای ثانويه
· تبديل هرچه بيشتر پسمانهای راديواکتيو و غيراکتيو به حداقل حجم عملياتی يک جامد که برای انبار كردن بلند مدت و دفن نهايی مناسب باشد.
· اثرات محيطی ناشي از تخليه غيرقابل اجتناب تخليه گاز و مايع را در هرچه كمتر موجه شدني (ALARA)حفظ كرده و در هر حالت با حدود اعلام شده به وسيله مؤسسات قانونگذاری تنظيم نمائيد.
از نيرو تأسيسات باز فرآوری جهت هدايت بخش اعظمي از محصولات شکافت و اکتنيدهای جزئی به جريان مايع قابل قبول برای تغليظ بهوسيله تبخير، و به دنبال آن شيشه نمودن نهايي طراحی میشوند. تقريباً کليه مواد بالقوه خطرناک باقي مانده به تأسيسات آمايش مناسب هدايت میشوند که محصولات آنها میتواند در يک ماتريس يكپارچه، با يک مايع کاملاً رفع آلودگی شده برای تخليه به محيط همراه باشد. اعمال فشار برای کاهش ضايعات راديواکتيو در ده سال گذشته منجر به توسعه در فناوری کاهش گرديد که خود پسمانهای جامد اضافی در کنارش مقداری از دز تشعشعي واقعی يا بالقوه برای گردانندگان توليد مينمايد پس لازم است سود در مقابل زيان توزين گردد.
9-2 : انواع پسمان
در بريتانيا معمولاً پسمانهای جامد براساس محتوای راديواکتيو بهصورت پسمانهای با اکتيويته بالا، متوسط، پايين و بسيار پايين ( بهترتيب HLW، ILW، LLW، LLW V) تقسمبندی میشوند. تعاريف رسمی آنها بهصورت زير است:
· پسمان با اکتيويته بالا (HLW): پسمانهايی که در آنها ممکن است دما در نتيجه راديواکتيويته آنها بهطور قابل ملاحظهای افزايش يابد و لذا لازم است اين فاکتور در طراحی انبار و تأسيسات دفن آنها مد نظر قرار گيرد.
· پسمان با اکتيويته متوسط (ILW ): پسمانهايی که اندازه راديواکتيويته آنها بالاتر از ميزان تعريف شده برای پسمانهای با اکتيويته پايين است، ولی نيازی به در نظر گرفتن حرارتدهي آنها در طراحي انبار و تأسيسات دفن نيست.
· پسمان با اکتيويته پايين (LLW): پسمانهايي که حاوی مواد راديواکتيو به غير از مواد قابل قبول برای دفع معمولی بوده، ولی اکتيويته آنها از GBq/t4 براي آلفازاها و GBq/t12 براي بتاگاما تجاوز نمیکند.
· پسمان با اکتيويته بسيار پايين (VLLW): پسمانهايی که میتوانند همانند پسمان معمولی (زباله های معمولي) با ايمنی دفن شونده، 3m 1/0 ماده دارای اکتيويته کمتر از kBq 400 بتا گاما يا هر نمونه تنها دارای کمتر از kBq 40 بتا گاما می باشد. چنين پسمانهايی نياز به بررسی بيشتر ندارند.
در عمل، HLW تودهای از محصولات شکافت و همانند آنها پس از شيشه کردن، ILW اساساً باقيمانده شسته شده يا فروشويی شده غلاف يا ماده آلوده با پلوتونيم (PCM) همچون فيلترها يا باقيمانده فرايند كه حاصل مقادير قابل ملاحظهاي از پلوتونيم است که از نظر اقتصادی قابل تصفيه جابهجايی نبوده، LLW عموماً دارای تجهيزات فرسوده، لباسها و تجهيزات حفاظتی، به اضافه مقادير قابل ملاحظهای از مواد مظنون به آلودگی، همچون کاغذهای پسمان از دفاتر در منطقه کنترل شده هستند.
تعاريف کمتر از حالت ايدهآل شناخته میشوند، كه در واقع آنها تنها راديواکتيويته جاری را بدون در نظر گرفتن نيمهعمر به حساب ميآورند. تغييرات در آينده قابل پيشبينی امکانپذير هستند. در ايالاتمتحده، طبقهبندي بهطور موثری براساس منبع ماده است تا محتوای آن. اين عمل مزيت اجتناب از هرگونه سؤال درباره دستهبندی يک معلوم دارد ولی ممکن است منجر به مسيرهای پرهزينه دفن غيرضروري برای محموله نسبتاً بیضرر باشد و لذا مجدداً حرکتی برای باز نگری خواهد بود.
مايعات نيز بهطور مشابه به جريانهای با اکتيويته بالا، متوسط و پايين تقسيمبندی میشوند.
جريانهای هوايي دستهبندی خاصی را تشکيل میدهند. محصولات مايع معمولاً از ديدگاه خاصی در سلفيلد ملاحظه ميشوند و با کاهش پيشرونده اکتيويته از محل تخليه میگردند.