کوریمتر و كاليبره كننده هاي دز

كاليبره كننده دز، يك ابزار بسيار اساسي در پزشكي هسته اي بمنظور اندازه گيري اكتيويته راديونوكليدها براي تهيه و توزيع راديوداروها است. آن به شكل استوانه اي، محفظه- عايق با حفره مركزي و كه با آرگون و اثر هالوژن با فشار بالا پر شده است، مي باشد. ولتاژ عملكرد آن در حدود 150 ولت است. يك كاليبره كننده دز نوعي در شكل 2-8 نشان داده شده است.

از آنجائيكه انرژيها و نوعهاي مختلف تابش ها، مقدار يونيزاسيون( از اينرو جريان) متفاوتي را توليد مي كنند، معادل با اين است كه اكتيويته هاي راديونوكليدهاي مختلف، مقادير متفاوتي از جريان توليد مي كنند. بعنوان مثال، جريان توليدي ناشي از 1mCi(37MBq) ^99mTc متفاوت با 1mCi(37MBq) ¹³¹I است.

گزينشگرهاي ايزوتوپي، مقاومتهاي بازخوري براي جبران اختلاف در يونيزاسيون( جريان) توليد شده از راديونوكليدهاي مختلف هستند، بطوريكه اكتيويته هاي معادل، درجه هاي يكساني را توليد كنند.

در بيشتر كاليبره كننده هاي دز، گزينشگرهاي ايزوتوپي براي راديونوكليدهاي مصرفي متداول، از انواع دكمه- فشاري هستند، در حاليكه براي ساير راديونوكليدها آنها توسط شاخص هاي پيوسته تنظيم مي شوند. تنظيم گزينشگرهاي ايزوتوپ براساس فاكتورهاي كاليبراسيون براي راديونوكليدهاي مختلف مي باشد، كه از طريق اندازه گيري جريان توليدي ناشي از يك ميلي كوري از هر راديونوكليد تعيين مي شود. سپس اكتيويته مجهول يك راديونوكليد بوسيله جريان آن تقسيم بر فاكتور كاليبراسيون براي همان راديونوكليد اندازه گيري مي شود، كه بر حسب واحد مقتضي كاليبره كننده دز نمايش داده مي شود. يك گزينشگر محدوده انرژي يك مقاومت متغير است كه محدوده اكتيويته( MCi، mCi، Ci يا MBq، GBq) را براي نمايش تنظيم مي كند.

براي اندازه گيري اكتيويته يك راديونوكليد، اولين اولويت تنظيمات اوليه فاكتور كاليبراسيون براي راديونوكليد مورد استفاده مقتضي با نوع دكمه فشاري يا شاخصي است. پس نمونه در يك سرنگ،‌ ويال، يا هر ظرف مقتضي، درون محفظه حفره كاليبره كننده دز قرار گرفته، كه در نتيجه آن مقدار اكتيويته خوانده شده بروي صفحه نمايش ديجيتال كاليبره كننده دز نمايش داده مي شود.

 

اصول طیف سنجی گاما

براي آشكارسازي پرتو گاما، يك بلور يديد سديم كه يك مقدار خيلي كمي از تاليوم بصورت ناخالصي به آن افزوده شده است بطور معمول استفاده مي شود. ساير آشكارسازها از قبيل آشكارساز ژرمانيوم با ليتيم مهاجر ، ژرمانات بيسموت( BGB)، فلورايد باريم( BaF₂)، اكسيردوسيليكات گادليم(GSO) و اكسيردوسيليكات لوتسيم(LSO) نيز براي آشكارسازي سنتيلاسيون مورد استفاده هستند. انتخاب بلور(Tl)NaI براي آشكارسازي پرتو گاما در ابتدا بعلت چگالي قابل قبول(3/67g/cm³) و عدد اتمي بالاي يد(Z=53) كه باعث ايجاد مؤثر فوتونهاي نور( در حدود 1 فوتون نور بازاي تقريباً 30eV) بمحض برهمكنش پرتوهاي گاما با يك اندازه كمي از تاليوم موجود( % مول 0/1-0/4) مي شود. نور توليد شده در بلور مستقيماً از طريق پوشش كردن سطح بيروني بلور با يك ماده بازتاب كننده مانند اكسيد منيزيم يا با استفاده از لوله هاي نوري بين بلور و لوله PM، به لوله PM هدايت مي شود. يديد سديم جاذب آب و نمگير بوده و به سبب تغييرات رنگ كه انحراف مسير انتقال نور به لوله هاي PM را دربردارد. از اينرو، بلورها بطور سربسته و محكم در يك حفاظ هاي آلومينيومي محكم مهر و موم شده اند. دماي اتاق نبايد بطور ناگهاني تغيير كند، زيرا چنين تغييراتي در دما مي تواند باعث ترك خوردن بلور شود. همچنين، از ضربه هاي مكانيكي در حمل و نقل آنها بايد جلوگيري شود، زيرا بلورهاي NaI بسيار شكننده هستند.

اندازه هاي مختلفي از آشكارسازهايNaI(Tl) در تجهيزات مختلف مورد استفاده است. در نوع چاهي آشكارسازهايNaI(Tl)، بلور در مركز داراي يك

 حفره با عمق كافي بمنظور اينكه نمونه مورد شمارش را تقريباً بطور كامل پوشش دهد، دارد. در اين بلورها راندمان شمارش بسيار بالا است و نياز به هيچ موازي سازي نيست. در سوندهاي تيروئيد و شمارنده هاي چاهي، بلورهاي استوانه اي كوچكتر اما ضخيم تر(7/6×7/6cm يا 12/7×12/7cm) مورد استفاده قرار مي گيرند، در حاليكه در تصويربردارهاي سنتيلاسيون، بلورهاي بزرگترمستطيلي(33-59cm) و نازكتر( 0/64-1/9cm) بكار مي روند.

معمولا علاوه بر مناسب بودن آشکار سازهای که به منظور گاما اسپکترومتری و بتا اسپکترومتری بکار می رود تحلیل دقیق داده ها بسیار حائز اهمیت می باشد، چرا که بعنوان مثال ممکن است در برخی موارد تداخل بین پیکهای شاخص دو رادیونوکلید اتفاق بیفتد که در اینصورت مهارت کاربر مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین آشنایی کامل با مراجع و نرم افزارهایی که حاوی اطلاعات تفصیلی برای هر رادیونوکلیدی هستند و نوع تابش ، شدت و درصد فراوانی آنها را بطور کامل ارائه می کنند در تحلیل گاما و بتا اسپکترومتری مهم و اساسی است. با توجه به اهمیت شناسایی کمی و کیفی ناخالصی های رادیونوکلیدی در تولید رادیوداروها لذا موضوع طیف سنجی بسیار مهم بوده و باید با نهایت دقت انجام پذیرد. کالیبره کردن دقیق تجهیزات بویژه با استفاده از چشمه های استانداردی که حاوی رادیونوکلیدهای مورد نظر بوده و یا حاوی رادیونوکلیدهای که دارای پیکهای شاخص نزدیک به رادیونوکلید مورد نظر باشد بسیار مهم است. تشخیص و تفکیک تابشهای کامپتون و زمینه در تعیین کمی و کیفی رادیونوکلیدها مهم است.