پزشکی هسته ای

یکی از بزرگترین دستاوردهای بشر در قرن بیستم کشف رادیواکتیویته و خواص مختلف پرتوهاست،  که تاثیر شگرفی بر زندگی بشر و پیشرفت او داشته است :

امروزه کاربردهای ارزشمند و بی نظیر این فناوری در سایر علوم به ویژه در پزشکی،  علوم و تحقیقات کشاورزی ،  علوم پایه و صنعت به  درجه ای از اهمیت رسیده است که به جرات می توان ادعا کرد در برخی زمینه ها تحول های شگرفی را در این علوم ایجاد کرده است .

یکی از این شاخه های علوم ، که دانش هسته ای  تاثیر به سزائی در آن داشته است ،  علم پزشکی است به گونه ای که در این زمینه رشته ای  تحت  عنوان پزشکی هسته ا ی شکل گرفته که  از تابش برای تشخیص و درمان بیماری ها اعم از تورموهای سرطانی استفاده می شود.

با پیشرفت دانش بشر و دستیابی به کاربردهای وسیع علم فیزیک و دانش هسته ای در حیطه پزشکی نقش سازنده و اهمیت فراوان استفاده از پرتوهای یونساز و غیر یونساز و تابشهای ذره ای در شاخه های مختلف پزشکی اعم از تشخیص و درمان بیش از پیش جلوه گر شده است. این موضوع تا حدی است که گاهی رسیدن به هدف نهائی یعنی تشخیص به موقع و درمان مطلوب بیمار بدون تکیه به این ابزار توانمند و قدرتمندامری محال و غیر ممکن است. در این راستا می توان به کاربردهای گسترده مواد رادیواکتیو،پرتو X،گاما، لیزر وغیره در مقاصد پزشکی اشاره نمود.

در عکسبرداری هسته ای بسیاری از اعضای بدن مانند قلب ، ریه ، کلیه ، کبد ، طحال ، استخوان براحتی قابل عکسبرداری هستند  و  بی نظمی در آنها قابل آشکارسازی می باشد. این امر می تواند با پرتودهی مستقیم بیمار با یک چشمه تابش خارجی یا با تزریق داروهای نشاندارشده با گونه های رادیواکتیو به بیمار تحقق یابد.  در بیشتر موارد اطلاعات بسیار دقیق ، درست و سریعی حاصل می شود که پزشک را در تشخیص بیماری ها کمک می کند. داروهای نشاندار رادیواکتیو که به بیمار تزریق یا خورانده می شوند رادیودارو نامیده می شود.

در کشورهای پیشرفته  (26% جمعیت جهان)  فراوانی تشخیص بوسیله پرتوپزشکی 9/1% درسال است.  همچنین درمان بوسیله رادیوایزوتوپ ها حدود یک دهم این مقدار است. استفاده از رادیوداروها در حال افزایش به مقدار 10% در سال است .

در حال حاضر رادیونوکلئیدها به سه طریق عمده تولید می شوند:

1 –  پرتودهی نوکلئیدهای پایدار در راکتورهای هسته ای .

2 –  پرتودهی نوکلئیدهای پایدار در یک شتابدهنده .

3 –  شکافت نوکلئیدهای سنگین تر.

رادیوایزوتوپ ها غالبا" بوسیله گیراندازی نوترون در راکتورهسته ای  و برخی ديگر توسط سیلکوترون تولید می شوند. در روش سیلکوترون پروتون به هسته القا شده و هسته دارای پروتون اضافه می شود.