كنترل كيفي كاليبراتور دز

كنترل كيفي كاليبراتور دز

مطابق مقررات NRC، آزمايشات كنترل كيفيت زيرين در بازه هاي مشخص شده انجام مي پذيرد:

1-    ثبات (روزانه)

2-    دقت (در ساخت، ساليانه و پس از تعميرات)

3-    خطي بودن (در ساخت، هر چهار ماه يكبار و پس از تعميرات)

4-    هندسه (در ساخت و پس از تعميرات)

 

ثبات

آزمايش ثبات نشاندهنده امكان تجديد توليد بوسيله يك كاليبراتور دز است، و با اندازه گيري اكتيويته يك چشمه بسته راديونوكليد با عمر بلند (²²⁶Ra، ¹³⁷Cs، يا ⁵⁷Co) در نصب هاي تناوبي در كاليبراتور دز انجام مي پذيرد. انحرافي از خواندن با بيش از  درصد اكتيويته محاسبه شده ممكن است نشاندهنده اشكال در كاليبراتور دز بوده و لذا تعمير يا جايگزيني لازم خواهد بود. آزمايش ثبات لازم است بصورت روزانه و در زمانهاي ديگر، هنگامي كه كاليبراتور دز بكار مي رود، با بكار بردن حداقل يك چشمه 10µCi (370KBq) يا بيشتر چشمه ²²⁶Ra يا يك چشمه 50µCi (1/85MBq) يا بيشتر ¹³⁷Cs يا ⁵⁷Co انجام پذيرد.

 

دقت

دقت يك كاليبراتور دز با اندازه گيري اكتيويته هاي حداقل دو چشمه با نيمه عمر بلند در تنظيم هاي مشخصه ايزوتوپي، و مقايسه اكتيويته اندازه گيري شده با اكتيويته اعلام شده آنها تعيين مي گردد. اكتيويته اندازه گيري شده بايد با اكتيويته اعلام شده در محدوده  درصد مطابقت داشته باشد. در غير اينصورت كاليبراتور دز نياز به تعمير يا جايگزيني دارد.

اكتيويته چشمه هاي مرجع بايد دقيق و در محدوده  درصد و يكي از آنها بايد داراي انرژي 100keV و ديگر 500keV باشد. اين چشمه ها از مؤسسه ملي استانداردها و فن آوري (NIST) و ديگر سازنده ها كه استاندارد آنها داراي دقت مساوي است قابل تهيه هستند. چشمه هاي مرجع نمونه ⁵⁷Co، ¹³³Ba و ¹³⁷Cs هستند.

 

خطي بودن

آزمايش خطي بودن نشاندهنده توانائي كاليبراتور دز براي اندازه گيري دقيق اكتيويته در محدوده وسيعي از مقادير است. معمولاً، كاليبراتورهاي دز پاسخ خطي براي اكتيويته هاي از 200mCi (7/4GBq) تا 2Ci (74GBq) بسته به هندسه محفظه و الكترونيك كاليبراتور دز داشته و در اكتيويته هاي بالا، زير تخمين خواهند بود. آزمايش خطي بايد در محدوده وسيعي از اكتيويته ها از بالاترين دزاژ تزريق شده به مريض تا 30µCi (1/11GBq) باشد.

دو روش عادي براي ارزيابي خطي بودن كاليبراتور دز در ذيل توضيح داده  شده اند:

روش فروپاشي: در اين روش ارزيابي خطي بودن، يک چشمه ^99mTc معمولاً بكار می رود که اكتيويته آن معادل مقدار بالاترين دز معمول تزريق شده به بيماران در يك مؤسسه معين مي باشد. چشمه سپس در كاليبراتور دز در ساعت صفر و سپس هر 6 ساعت يكبار در طي ساعتهاي كاري روزانه تا كاهش اكتيويته به پائين تر از 30µCi (1/11MBq) ارزيابي مي گردد. اكتيويته هاي اندازه گيري شده نسبت به زمان هاي متناوب در يك كاغذ نيمه لگاريتمي معين و بهترين خط مستقيم در ميان نقاط داده شده ترسيم مي گردد (شكل 8-4). انحراف دورترين نقطه از خط محاسبه مي گردد.

زمان فروپاشی

 

شكل 8-4 : ترسيم اكتيويته ^99mTc بر حسب زمان براي ارزيابي خطي بودن كاليبراتور دز.

 

چنانچه انحراف بالاتر از  درصد باشد كاليبراتور دز نياز به جايگزيني يا تنظيم داشته، يا فاكتورهاي تصحيح اكتيويته ها در هنگام اندازه گيري در نواحي غير خطي بايد بكار روند.

روش حفاظ: اين روش زمان بري كمتري داشته و اجراي آن ساده است. يك كيت كاليبراسيون تجارتي در اين روش حاوي هفت لوله مهره ماسوره استوانه اي متحدالمركز مي باشد. داخلي ترين لوله داراي ديواره سربي نيست و لذا تضعيفي براي پرتوهاي گاما ندارد. شش لوله ديگر همراه با افزايش ضخامت براي شبيه سازي تناوبهاي فروپاشي گوناگون داراي ديواره سربي هستند. هنگامي كه اين لوله ها بالاي چشمه اي از راديونوكليد (معمولاً ^99mTc) در كاليبراتور دز قرار مي گيرند، هفت اندازه گيري اكتيويته نشاندهنده اكتيويته ها در هفت زمان مختلف است. از اولين اندازه گيريهاي زمان فاكتورهاي كاليبراسيون براي هر لوله با تقسيم عدد داخلي ترين لوله له هر عدد لوله خارجي ثابت مي گردد. براي آزمايشات خطي بعد از آن اندازه گيريهاي يكساني بوسيله كيت با بكار بردن چشمه اي از همان راديونوكليد انجام مي گيرد. سپس هر اندازه گيري لوله بوسيله فاكتور كاليبراسيون مناسب براي دادن مقادير يكسان براي كليه لوله ها تصحيح مي گردد. ميانگين اين مقادير محاسبه مي شوند. چنانچه هر اندازه گيري اختصاصي لوله در محدوده  درصد ميانگين قرار گيرد، فرض مي شود كاليبراتور دز خطي عمل مي كند و در غير اينصورت نياز به جايگزيني يا تنظيم يا اعمال فاكتورهاي تصحيح خواهد داشت.

بايد يادآوري نمود كه قبل از انجام آزمايش خطي بودن با روش حفاظ خطي بودن كاليبراتور دز ابتدا بوسيله روش فروپاشي تثبيت گردد.

 

هندسه

تغييرات در حجمهاي نمونه يا آرايه هاي هندسي كانتينر مي تواند در دقت اندازه گيري ها در يك كاليبراتور دز، با توجه به تضعيف پرتوها، بويژه پرتوهاي ضعيف گاما همچون ¹²⁵I و ²⁰¹Tl مؤثر مي باشد. لذا، اكتيويته يكسان در حجمهاي مختلف ] 1mCi (37MBq) در يك ميلي ليتر يا mCi 1 (37MBq) در 30 ميلي ليتر[، در كانتينرهاي مختلف ( سرنگ 3cc يا سرنگ 10cc يا ويال 10ml) يا كانتيزهاي با موا مختلف (شيشه يا پلاستيك) ممكن است نتايج خواندن هاي گوناگوني در كاليبراتورهاي دز داشته باشند. فاكتورهاي تصحيح بايد براي تغييرات در حجم يا آرايه كانتينر در حال اندازه گيري اكتيويته راديونوكليد مورد نظر انجام پذيرفته و بايد در اندازه گيريهاي مشابه، در صورت افزايش از  درصد اعمال گردد.

 

 

 

 

اندازه گيري راديواكتيويته

راديواكتيويته يك راديودارو با گذاشتن نمونه در داخل كاليبراتور دز با تنظيم انتخابگر مناسب ايزوتوپ اندازه گيري مي شود. خواندن دز واحدهاي مناسب (كوري يا بكرل) روي نمايشگر ملاحظه مي گردد. تصحيحات در هر جا كه ضروري باشد انجام مي پذيرد.

همچنين اندازه گيري راديواكتيويته در شمارشگر نوع چاهي NaI(Tl) نيز امكان پذير است. با وجود اين، نمونه هاي با اكتيويته بالا قبل از شمارش رقيق مي شوند كه در اين صورت بدليل زمان مرده شمارشي از بين نخواهد رفت. معمولاً، راديواكتيويته بايد 1µCi (37KBq) يا كمتر در هر نمونه باشد. علاوه بر آن، شمارشگر چاهي بايد قبل از اندازه گيري راديواكتيويته كاليبره گردد. خوانندگان به كتابهاي استاندارد در فيزيك و دستگاه وري براي توضيح بيشتر روشهاي كاليبراسيون مراجعه كنند.

 

آزمايشات بيولوژيكي

آزمايشات بيولوژيكي اساساً براي بررسي ضدعفوني، تب زدائي، و سميت راديوداروها قبل از تزريق به انسان انجام مي پذيرد. اين آزمايشات براي راديوداروها همانند داروهاي معمولي است. بايد متوجه بود كه براي يك محلول راديوداروي ويژه امكان ضدعفوني بودن وجود دارد ولي هنوز مي تواند براي تزريق در بيماران تب زا باشد. در حالي كه راديوداروها بدليل باكتريائي، قارچي و رشد خمير ضدعفوني مي شوند، تب زائي از محصولات جانبي متابوليكي (اندوتوكسين) اين ميكرو اورگانيزمها حاصل مي گردد. آزمايشات براي ضدعفوني، ضد تب زائي و سميت تا حدودي به تفصيل مورد بحث قرار
مي گيرند.

 

 

ضدعفوني

ضدعفوني نشاندهنده عدم وجود هر گونه باكتری يا ميكرو ارگانيزم زنده ماندني در تركيبات راديوداروئي است. همانگونه كه قبلاٌ گفته شد، كليه تركيبات براي مصرف انساني بايد بوسيله روشهاي مناسب كه بستگي به طبيعت محصول، حلال و افزودني هاي گوناگون دارد ضدعفوني گردد.