رادیواکتیو

کاربرد هاي پزشکي فناوري هسته اي

 برجستگی فناوری هسته اي در کاربردهاي پزشکي تقريباً از لحظه کشف پرتوx- بوسيله رونتگن در سال 1895 و کشف راديو اکتيويته بوسيله بکرل در سال 1896 شروع گرديد[1]. اهميت پرتوهايx- در تشخيص پزشکي بلافاصله آشکار شده و در مدت چند ماه پس از کشف آنها، عملکرد باکتري کشی پرتوهايx- و توانائي آنها براي نابودي تومورها آشکار گرديد. بعلاوه، اثر عناصر راديواکتيو کشف شده جديد راديم و رادون در درمان تومورهاي خاصي ابتدا کشف شده و در فعاليتهاي پزشکي مورد استفاده قرار گرفت. امروزه پزشکي تشخيصی و درماني و نيز تحقيقات پزشکي به شدت به بسياري از کاربردهاي ظريف و پيچيده تابش هسته اي و راديو ايزوتوپها بستگی دارد. در پزشکي تشخيصی، توانائي راديولوژيست براي توليد عکسهاي اعضاء و بافتهاي گوناگون بدن انسان بي نهايت مفيد است. شروع به کاربرد پرتوهایx- در اوايل قرن بيستم جهت توليد سايه نگارهاي استخوانها روي فيلم، فناوري عکس برداري پزشکي پالايش پيوسته اي را بخود ديده است. تا سالهاي 1920، باريم براي برجستگي عکس برداري پرتوx- سيستم گوارش تامين گرديده بود. محيط کنتراست داخل وريدی از قبيل ترکيبات يد در سالهاي 1930 و کاربردهاي آنژيوگرافي تا سالهاي 1940معرفي شدند. تشديد کننده هاي عکس فلوروسکوپي در سالهاي 1950 و تشديد کننده پرده اي نادر- خاکي در سالهاي 1960 مورد استفاده قرار گرفتند. استفاده بالينی از توموگرافي کامپيوتري (CT)، توموگرافي گسيل پوزيترون (PET)، و توموگرافي گسيل فوتون تنها (SPECT) در سالهاي 1960 و 1970 شروع شدند. استفاده از آرشيو عکس و سيستم هاي مخابراتي (PACS) در سالهاي 1990 شروع گرديد. همچنين سالهاي 1990 راديولوژي مداخله­ای در فعاليت پزشکي بويژه در روش های آنژيوپلاتی قلبی تثبيت گرديد.

  در امتداد پيشرفتهائي در پزشکي تشخيصی، پيشرفتهاي مطابق آن با بکارگيري فناوري هسته اي براي درمان بوقوع پيوسته است. سه کلاس عمومي درمان با تابش وجود دارد. در براکي تراپي، کاشت مستقيم يک راديو ايزوتوپ براي انتقال يک دز غليظ به آن ناحيه در داخل يک تومور انجام مي پذيرد. در تله تراپي، باريکه اي از تابش به ناحيه خاصي از بدن يا حتي کل بدن داده می شود. در درمان راديو نوکليدي، راديو داروهاي باز جهت مقاصد درمان يا تسکين درد به مريض تجويز يا تزريق مي گردد.

در واقع کاربردهاي هسته اي به صورت يک قسمت روزمره از آزمایشات پزشکی جدید گرديده است به طوريکه تقريباً همه ما، روزي با بعضي از آنها روبرو گشته ايم. جدول 14-1 روشهاي راديولوژيکي پزشکي و درمان تابش شخص و بسامدهاي آنها را در دنيا و در کشورهاي توسعه يافته نشان مي دهد. امروزه تغييرات زياد و کاربردهاي جديدي از فناوري هسته اي را در پزشکي ملاحظه می کنيم. بکارگيري اسکنرهاي مستقيم بسرعت در حال کاهش است، در حاليکه استفاده از دوربين هاي پرتو- گاما اسکنرهاي PET و CT در حال

جدول 14-1: مصرف جهاني راديولوژي پزشکي (1991-1996)، از UN(2000).

(الف) سطح I نشاندهنده کشورهاي با يک يا چند متخصص در هر 1000 نفر جمعيت

افزايش می باشند. راديولوژي تشخيصی مدتهاي مديدي است که براي عکس -

برداري و مطالعه آناتومي بدن بکار مي رود. در سالهاي اخير با بکار گيري CT، PET و پرتو گاما و نيز MRI (عکس برداري ارتعاشي مغناطيسي)، علم پزشکي براي عکس برداري فيزيولوژي و متابوليسم بدن انسان پيشرفت نموده است.